![\"\"](\"\/\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/gomolava03.jpg\")
![\"\"](\"\/\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/gomolava04.jpg\")
![\"\"](\"\/\/wp-content\/uploads\/2013\/09\/gomolava05.jpg\")
<\/p>\nHRTKOVCI, GOMOLAVA – vi\u0161eslojni arheolo\u0161ki lokalitet u ju\u017enom Sremu<\/p>\n
<\/p>\n
Na ju\u017enim padinama Fru\u0161ke gore, na levoj obali Save, na kraju sela Hrtkovci prote\u017ee se vi\u0161eslojni arheolo\u0161ki lokalitet Gomolava, nalazi\u0161te od izuzetnog kulturnog zna\u010daja. Sredinom 18. veka (oko 1760. g.). Gomolava je imala oblik elipsoidnog “tela” koji je formiran milenijumskim talo\u017eenjem praistorijskih i istorijskih kultura – naselja, \u010diji su materijalni ostaci sa\u010duvani do na\u0161ih dana. Zbog veoma povoljnog geografskog polo\u017eaja i izuzetno dobrih veza sa susednim regijama, Gomolava je nekoliko hiljada godina bila va\u017ean centar za Podunavlje, Karpatski basen i jugoisto\u010dnu Evropu. To se veoma dobro uo\u010dava na pokretnom arheolo\u0161kom materijalu preko koga se najbolje uo\u010davaju sva pro\u017eimanja sa drugim kultura i civilizacijama.<\/p>\n
Prvi arheolo\u0161ki materijal sa Gomolave prikupio je u\u010ditelj Mato Vohalski, poverenik Arheolo\u0161kog muzeja u Zagrebu krajem 19. veka. Od tada po\u010dine interesovanje za ovako izuzetno vredan arheolo\u0161ki lokalitet. Arheolo\u0161ko nalazi\u0161te Gomolava ve\u0107 na samom po\u010detku 20. veka postaje zanimljiva za onda\u0161nju kulturnu javnost. Godine 1904. obavljena su i prva stru\u010dna iskopavanja. Me\u0111utim, tek od sredine 20. veka, od 1953. godine Vojvo\u0111anski muzej, zapo\u010dinju prva za\u0161titna iskopavanja na ovom vi\u0161eslojnom praistorijskom nalazi\u0161tu, koja u kontinuitetu traju do 1957. godine. Bili su to veliki zajedni\u010dki poduhvati svih vojvo\u0111anskih arheologa i institucija.<\/p>\n
U periodu od 1965. do 1985. godine istra\u017eivanja se nastavljaju, te Gomolava postaje centar za savremena, interdisciplinarna arheolo\u0161ka istra\u017eivanja. Bila je to velika \u0161kola arheologije na kojoj su svoja znanja proveravale i sticale brojne generacije arheologa i drugih stru\u010dnjaka. Tokom dve decenije, na Gomolavi \u0107e pored jugoslovenskih raditi i stru\u010dnjaci iz raznih evropskih institucija, kao i stru\u010dnjaci iz drugih oblasti. U periodu od 1965. do 1985. godine istra\u017eena je povr\u0161ina od preko 4400m2 na osnovu \u010dega je uspostavljena vertikalna i horizontalana stratigrafija lokaliteta-od mla\u0111eg neolita do punog srednjeg veka.<\/p>\n
Vi\u0161egodi\u0161nja sistematska istra\u017eivanja na Gomolavi dala su veliki doprinos sigurnom utvr\u0111ivanju vremenskog redosleda brojnih praistorijskih kultura u Podunavlju, odnosno u Karpatskom basenu i na prostoru centralnog Balkana. U njenim kulturnim slojevima, stambenim horizontima i nekropolama su\u010deljavaju se uticaji razvijenog juga sa zemljoradni\u010dkim i ranim metalnim kulturama Panonske nizije. Pojava importovanih predmeta ukazuje na razvijene trgova\u010dke odnose sa srodnim kulturama unutar Karpatskog basena i Balkanskog poluostrva.<\/p>\n
Najstarije naselje osnovano je u vreme kada je Gomolava predstavljala lesnu dunu, u petom milenijum stare ere. Mada se pretpostavlja da su na ovom prostoru boravili predstavnici starijeg neolita balkansko-podunavskog prostora, prvo naselje su ipak podigli predstavnici mla\u0111eg neolita. Oni podu\u017eu ure\u0111ena naselje sa poluzemunicama i nadzemnim ku\u0107ama ve\u0107ih dimenzija.<\/p>\n
Posle vin\u010danske kulture, na Gomolavi borave zemljoradni\u010dko-sto\u010darske zajednice koje ve\u0107 u \u010detvrtom milenijum po\u010dinju da koriste bakar u okviru dve kulturne grupe: len\u0111elsko-tisapolgarske i bodrog-keresturske. Ubrzo posle toga, u tre\u0107em milenijumu, na Gomolavu sti\u017ee nova “etni\u010dka” grupa koja pripada badenskoj kulturi. Iznad stani\u0161ta srednjeg eneolitskog razdoblja podi\u017ee se naselje kostola\u010dke grupe sa bogatim ostacima materijalne kulture. \u017divot se odvijao u nadzemnim ku\u0107ama, pored kojih su izgra\u0111ivana i svetili\u0161ta. Keramika je visokog kvaliteta, prelepo ukra\u0161enu sa utisnutim ornamentom. To je zapravo razdoblje u kome po\u010dinju da se koriste i prve alatke od bakra.<\/p>\n
U bronzanom dobu, u drugom milenijum, Gomolava je naseljena tokom celog ovog razdoblja. Otkriveni su ostaci ranog bronzanog doba, zatim nastupa period kultura ravnih polja sa urnama kao i prvi elementi poznatih proto etni\u010dkih grupacija koje se pominju u istorijskim izvorima.<\/p>\n
Starije ili rano gvozdeno doba na Gomolavi pripada hal\u0161tatskom razdoblju. Iz tog perioda poti\u010du sa Gomolave i dve kru\u017ene grobnice – jedna sa 32, a druga sa 78 pokojnika. Polo\u017eeni u krug – u obliku sun\u010devog diska, sa glavama na periferiji kruga, pokojnici su bili sahranjeni sa prilozima: \u017ervnjevima, \u017eitom, nakitom od gvo\u017e\u0111a, \u0107ilibarom i \u017eivotinjskim kostima. Oblik sahranjivanja u dve kru\u017ene grobnice na Gomolavi, jo\u0161 uvek predstavlja zagonetku u nau\u010dnim krugovima.<\/p>\n
U mla\u0111em gvozdenom dobu, Gomolava ponovo postaje va\u017ean administrativni centar, va\u017ena ekonomska i kulturna stanica Kelta, odnosno plemena Skordiska koji se ovde naseljavaju nakon poraza kod Delfa, 279. godine stare ere.<\/p>\n
Nakon ugu\u0161enja panonsko-dalmatinskog ustanka od 6-9. godine nove ere, Gomolava potpada pod rimsku vlast. Importovana ranorimska keramika i bronzane posude potvr\u0111uje boravak rimskih podanika na Gomolavi ve\u0107 u 1. veku nove ere. Otkri\u0107e vile rustike, vikusa i rimske nekropole iz 3. i 4. veka nove ere u podgra\u0111u Gomolave, konstatovano je da je ovaj prostor bio nastanjen sve do rane seobe naroda.<\/p>\n
Nakon povla\u010denja Rimljana iz Srema, Gomolava tek u ranom srednjem veku je ponovo nastanjena, o \u010demu svedo\u010di i nalazi manje nekropole, \u010diji se prilozi mogu hronolo\u0161ki opredeliti u 8. i 9 vek.<\/p>\n
Istra\u017eivanje starije srednjovekovne nekropole sa skoro 1000 pokojnika na Gomolavi i u podgra\u0111u, pokazala su da je ovo nalazi\u0161te kori\u0161\u0107eno u du\u017eem vremenskom razdoblju – od kraja 14. do 16. veka nove ere.<\/p>\n
Do sada su istra\u017eivanja sa Gomolave objavljena u nekoliko monografijama i vi\u0161e od 200 stru\u010dnih radova.<\/p>\n
(Marija Jovanovi\u0107, muzejski savetnik, arheolog<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" HRTKOVCI, GOMOLAVA – vi\u0161eslojni arheolo\u0161ki lokalitet u ju\u017enom Sremu Na ju\u017enim padinama Fru\u0161ke gore, na levoj obali Save, na kraju sela Hrtkovci prote\u017ee se vi\u0161eslojni arheolo\u0161ki lokalitet Gomolava, nalazi\u0161te od izuzetnog kulturnog zna\u010daja. Sredinom 18. veka (oko 1760. g.). Gomolava je imala oblik elipsoidnog “tela” koji je formiran milenijumskim talo\u017eenjem praistorijskih i istorijskih kultura – […]<\/p>\n","protected":false},"author":12,"featured_media":115776,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[10130],"tags":[],"class_list":["post-115775","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zbirke-lat"],"yoast_head":"\n